تبلیغات
مائده ǀ پایگاه تخصصی آموزش قرآن کریم - قلمرو قلب در قرآن کریم























مائده ǀ پایگاه تخصصی آموزش قرآن کریم

در قرآن کریم و همچنین احادیث اسلامی، شناخت هایی مطرح شده است که نه در قلمرو حس و نه در قلمرو عقل است، این شناخت ها به قلمرو «وحی» تعلق دارد. قلمرو «وحی» همان قلمرو «قلب» در مبحث شناخت است. البته در مباحث عقیدتی به همه شناخت هایی که در قلمرو قلب است «وحی» گفته نمی شود، بلکه این شناخت ها به سه نوع تقسیم می شود: وسوسه، الهام و وحی. درباره شناخت های نوع اول در سوره انعام آیه 121 آمده است: «وَ إِنَّ الشَّیاطِینَ لَیوحُونَ إِلی أَوْلِیائِهِمْ. و همانا شیاطین به دوستان خود وحی می کنند. ..». همان طور که ملاحظه می کنید، القائات و ادراکاتی که از طریق شیاطین برای پاره ای از انسان ها حاصل می شود، در قرآن به عنوان «وحی» مطرح شده، چنان که در سوره «ناس» از آنها تعبیر به «وسوسه» شده است.[1] در مباحث عقیدتی نیز به این گونه ادراکات، وسوسه گفته می شود.

و در مورد شناخت های نوع دوم یعنی الهام، در سوره قصص آیه 7 می خوانیم: «وَ أَوْحَینا إِلی أُمِّ مُوسی أَنْ أَرْضِعِیهِ فَإِذا خِفْتِ عَلَیهِ فَأَلْقِیهِ فِی الْیمِّ وَ لا تَخافِی وَ لا تَحْزَنِی إِنَّا رَادُّوهُ إِلَیک وَ جاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِینَ. و به مادر موسی وحی کردیم که او را شیر بده و اگر برجان او بیم داشتی، او را به دریا انداز، و مترس و بیمناک مباش که ما حتماً او را به تو باز می گردانیم و او را از پیامبران قرار خواهیم داد».

در این جا نیز ملاحظه می فرمایید که القائات و ادراکاتی که از جانب خداوند به مادر حضرت موسی علیه السلام در مورد نحوه نگهداری از او شده، در قرآن با عنوان «وحی» آمده است. ولی در مباحث عقیدتی به این گونه شناخت ها که برای غیر پیامبران حاصل می شود «الهام» گفته می شود و همان طور که در قرآن و روایات اسلامی آمده است، هر کس می تواند با تهذیب نفس و تزکیه روح به این گونه شناخت ها دست یابد.

و درباره شناخت های نوع سوم- یعنی شناخت هایی که در مباحث عقیدتی به آنها اطلاق «وحی» می شود- آیات و احادیث بسیار است و نیازی به ذکر آنها نیست. هر یک از ابزار شناخت، قلمرو خاصی دارد که خارج از آن قلمرو نمی تواند تولید شناخت کند.

دلیل محدود بدون قلمرو ابزار شناخت این است که ابزار شناخت باید متناسب با امور مورد شناسایی باشد. همان طور که با چشم نمی توان شنید و با گوش نمی تواند دید، از حس نمی توان انتظار داشت که کار عقل را انجام دهد و از عقل نیز نمی توان انتظار داشت شناخت های قلبی تولید کند.

در قرآن کریم و احادیث اسلامی، هر یک از منابع سه گانه شناخت به گونه ای مطرح شده است که نظریه اسلام را در مورد قلمرو ابزار شناخت می توان از آنها به دست آورد. قلمرو حس را از آیه 30 سوره نجم و آیه 7 سوره روم، قلمرو عقل را از آیه 8 سوره روم و آیه 190 سوره آل عمران، و قلمرو قلب را از آیه 121 سوره آل عمران و آیه 7 سوره قصص می توان استنباط کرد. در مباحث عقیدتی، شناخت های قلبی به سه نوع تقسیم می شود که نوع اول را «وسوسه»، نوع دوم را «الهام» و نوع سوم را «وحی» می نامند. «وسوسه» عبارت از ادراکاتی است که از طریق شیاطین برای قلب برخی انسان ها حاصل می شود. «الهام» عبارت از شناخت هایی است که از جانب خداوند برای قلب افرادی که عنوان پیامبری و رسالت ندارند، حاصل می گردد. «وحی» عبارت از شناخت هایی است که از جانب خداوند متعال به قلب پیامبران الهی نازل می شود.

پی نوشت:
[1] «مِن شَرّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ* الَّذِى یُوَسْوِسُ فِى صُدُورِ النَّاسِ» (ناس: آیه 4 و 5).
 منبع : محمدی ری شهری، محمد، مبانی شناخت، ص 205.

نوشته شده در دوشنبه 16 بهمن 1396 ساعت 02:20 ب.ظ توسط بهانه بودن نظرات |


Design By : Pichak