تبلیغات
مائده - اخلاص در تلاوت قرآن























مائده

از مدت‏ها پیش دنبال فرصتی می‏ گشت تا دور از هرگونه هیاهو ساعتی را با فراغت بال، با خدای خود مناجات كند. آسمان چشم را به اشك توبه و ندامت بشوید و سراچه‏ی دل را به آه سینه غبار روبی می‏كند. شب فرصت خوبی است و گوشه‏ی مسجد مكانی مناسب تا در امتداد جاده‏ی شب مركب راهوار دل را به مقصد هدایت كند كه خدا نیز در همین نزدیكی‏ هاست.

شبی پس از ادای فریضه‏ ی مغرب و عشا فرصت را غنیمت شمرد و در مسجد ماند. همین كه مسجد از مردم خالی شد، گوشه‏ ای را انتخاب كرد و مشغول مناجات و دعا گردید. ساعتی كه گذشت، صدایی به گوشش رسید. با خود فكر كرد: لابد كسی است، همانند من كه برای عبادت به مسجد آمده است.» اعتنایی نكرده به دعاهایش ادامه داد.

دقایقی كه گذشت، این فكر ناگهان به سراغش آمد كه:«چه خوب! این مرد لابد مرا خواهد دید و فردا صبح به اهل محل اعلام می‏كند كه فلانی دیشب تا صبح، در مسجد به دعا و مناجات مشغول بود، آن وقت مرم به چشمی دیگر به من نگاه می‏ كنند: عابد شب زنده دار، مرد خدا، كبوتر مسجد و...»

زاویه‏ ی انحراف از همین نقطه شروع شد و دعا و تضرع مرد با سوز بیش‏تری همراه گردید، سوز و گدازی كه حرارت آن از هیزم ریا و شرك تهیه شده بود. صبح شد و آماده‏ ی رفتن از مسجد، مرد سر و گوشی آب داد، تاببیند چه كسی قرار است او را نزد اهل محل معرفی كند: چشم او به چیزی نیفتاد، جز سگی كه از سرما به به گوشه‏ ی مسجد پناه آورده بود!

- ای وای بر من از دیشب تا صبح عبادت كردم؛ اما برای...»(1)

«نیت» انگیزه ‏ای است كه فرد را به ارتكاب یا ترك عملی یا گفته‏ ای وا می‏دارد و در حقیقت قالب و شاكله‏ ی اعمال است. عمل بدون نیت و انگیزه، عمل كودكی را می‏ماند كه به تعبیر سعدی ناگهان بر هدف زند تیری.بر این اساس، اعمال عبادی بدون انگیزه و نیت اگرچه از شكل و صورت عبادت برخوردار باشند، فاقد روح و كارآیی هستند.هرگاه فرد، قبل از ارتكاب یا ترك عمل قصد می‏كند برای رضای خدا حركت كند، در این صورت عمل او رنگ و بوی اخلاص پیدا كرده و هرچه شخص بتواند از وسوسه‏ های شیطان دوری كند، رنگ و بوی اخلاص در عمل او نمود بیش‏تری خواهد داشت و در پیشگاه خداوند، پاداش بیش‏تری ارزانی ‏اش می‏گردد.

نقطه‏ ی مقابل، زمانی است كه انگیزه و نیت فرد برای دست زدن به اعمال عبادی و یا ترك یك كار، كسب شهرت، وجهه نزد این و آن باشد. چنین عملی آلوده به ریاست و هرگاه قصد عامل آن باشد كه به این طریق ویژگی‏ های خود را به گوش مردم برساند تا در قلب آن‏ها شهرتی دست و پا كند، به «شیعه» مبتلا شده است كه از شاخ و برگ درخت ریاست.

از مجموع روایات و توصیه‏ هایی كه علمای اخلاق در كتاب‏ های مربوطه آورده ‏اند، این نكته به دست می ‏آید كه اعمال خالصانه كه در آن‏ها انگیزه ‏ای جز كسب رضای الهی و دست‏یابی به پاداش‏ های الهی نباشد، نه تنها مورد قبول واقع می‏ شود، بلكه رضای خداوند ومحبت پروردگار را به دنبال دارند و برعكس، اعمال آلوده به ریا، نه تنها پذیرفته نمی‏شود، بلكه غضب و خشم پروردگار را در كارنامه‏ ی شخصی رقم می‏زنند. در روایتی از امام علی( علیه‏السلام ) به نقل از رسول خدا( صلی ‏الله‏ علیه ‏و ‏آله ) آمده است:

«كسی كه چیزی را كه خداوند دوست دارد، برای مردم ظاهر كند (اعمال خوب را برای تظاهر انجام بدهد) و در باطن آنچه را كه خداوند مكروه دارد، به ظهور برساند، خداوند را ملاقات می‏كند، در حالی كه پروردگار از او خشمگین است»(2)

اعمال ریایی تا جایی خطرناك است كه فرد را به وادی شرك می‏ كشاند؛ زیرا براساس روایتی از امام صادق( علیه‏ السلام :«هر ریایی شرك است...»(3)

بنابراین، برای دست‏یابی به بهره‏ های اعمال عبادی، چاره ‏ای نیست جز این كه شخص تلاش كند خود را تا جایی كه امكان دارد از تركش‏ های ریا مصونیت بخشد و این حاصل نمی‏ شود، جز آن‏كه عامل، رنگ ولعاب اخلاص را- كه اولین مرحله‏ ی آن در نیت و انگیزه ‏ی خدایی عمل متجلی می‏گردد- با عمل همراه سازد.توصیه و دستور خداوند متعال به رسول گرامی اسلام مبنی بر این كه «بگو به درستی كه نماز و عبادت و زندگی و مرگ من از آن پروردگار جهانیان است، شریكی ندارد و من به این كار مأمورم...»(4)؛ در حقیقت رهنمودی است به همه ‏ی كسانی كه رسول خدا( صلی ‏الله ‏علیه‏ و ‏آله ) را به عنوان بهترین اسوه پذیرفته ‏اند و بدون تردید، عالی ‏ترین مظهر اخلاص در این آیه به طور فشرده آمده است.

در آیات فراوانی از قرآن مجید و روایات ائمه -( علیهم‏السلام )- به ضرورت اخلاص در عمل اشاره شده است، چه به طور مستقیم و غیر مستقیم؛ مانند آیه‏ ی بیست و سه از سوره‏ ی بنی اسرائیل، آیه ‏ی دو از سوره‏ ی زمر، آیه‏ی پنج از سوره ‏ی بیّنه و آیاتی دیگر.نكته ‏ی مهمی كه بایستی به آن توجه كرد، این است كه علمای اخلاق بسیاری از مبانی معارف عرفانی و اخلاقی را دارای مراتب و درجاتی می‏دانند، مثلاً توبه را به توبه‏ ی عوام و توبه‏ ی خواص و توبه‏ ی خاص الخواص تقسیم می‏كنند و طبعا آنچه را خواص از آن توبه می ‏كنند، چه بسا برای عوام، امری مباح به حساب آید.اخلاص، از جمله مواردی است كه مراتبی دارد. اخلاص عوام آن است كه اعمال عبادی خود را دور از تار و پود ریا انجام دهند. هرچند قصد آن‏ها رسیدن به پاداش ‏های الهی و رهایی از عذاب‏ های جهنم باشد، در حالی كه شوق بهشت و رهایی از دوزخ در مراتب عالیِ اخلاص جایی ندارد، بلكه عابد به دلیل شایستگی پروردگار، آن ذات لایزال را عبادت می‏كند. این روایت از امیرمؤمنان كه در فرمود:«(خدایا!) من تو را از ترس عذاب جهنمت و طمع به بهشتت پرستش نكردم، بلكه تو را شایسته‏ ی بندگی یافتم، پس تو را بندگی نمودم»، گویای نكته ‏ای است كه به آن اشاره شد.

تلاوت قرآن موضوع روایاتی متعدد از معصومین ( علیهم ‏السلام ) است. این نكته نه تنها در روایات كه در آیات قرآن نیز مورد تأكید قرار گرفته و برای آن پاداش‏ هایی در نظر گرفته شده است.

رسول اكرم( صلی‏ الله ‏علیه ‏و‏ آله ) فرمود:«قرآن خوانان عارفان اهل بهشت هستند»

هم‏چنین امام صادق( علیه ‏السلام ) فرمود:«قرآن عهد و پیمان خدا با خلقش می ‏باشد. پس شایسته است برای مسلمان كه در فرمان آن نگاه كند و هرروز پنجاه آیه‏ ی آن را بخواند.» هم‏چنین آن بزرگوار فرمود:«چون در خانه‏ ی مرد مسلمانی قرآن خوانده شود، اهل آسمان آن را به یكدیگر نشان دهند، چنان كه اهل زمین اختران درخشان را به یكدیگر نشان می‏ دهند»(5)

مجموعه‏ ی روایاتی كه در خصوص تلاوت قرآن وارد شده است، درچند محور قابل بررسی است:

- روایاتی كه در خصوص‏شأن و منزلت قرآن به عنوان ثقل اكبر در متون روایی وجود دارد.
- روایاتی كه در زمینه‏ ی پاداش تلاوت كنندگان و عاملین به قرآن صادر گردیده است.
- روایاتی كه آداب و احكام تلاوت قرآن را مورد اشاره قرار داده ‏اند.
- روایاتی كه در مذمت تلاوت كنندگان غیر مخلص و ریاكار وارد شده است.

پی نوشت ها :
1. برگرفته از «قلب سلیم» شهید دستغیب، ص 384

2. چهل حدیث، امام خمینی( رحمه‏الله )، ص 46
3. قلب سلیم، شهید دستغیب، ص 373
4. انعام، ص 163
5. اصول كافی، باب مربوط به قرآن


نوشته شده در یکشنبه 15 تیر 1393 ساعت 12:00 ب.ظ توسط بهانه بودن اخلاص در تلاوت قرآن |


Design By : Pichak