تبلیغات
مائده ǀ پایگاه تخصصی آموزش قرآن کریم - ارزشهاى والا در قرآن























مائده ǀ پایگاه تخصصی آموزش قرآن کریم

ارزشهایى كه قرآن , مبناى تعالیم خود قرار داده است , عبارتند از:

1ـ فطرت سلیم (نهاد پاك انسانى )
2ـ عقل رشید (خرد و اندیشه تابناك )
3ـ علم تكامل یافته (دانش پیشرفته )


قرآن , تمامى تعالیم عالیه خود را بر این سه استوار كرده است .از فطرت دم مى زند وتعالیم خود را با فطرت پاك انسانى , دمساز و همساز مى داند, فطره اللّه التى فطرالناس علیها.خـرد تـابناك انسان را شاهد مى گیرد, او را به قضاوت مى خواند و راه اندیشه و تعقل را به انسانها گوشزد مى كند, فمالكم كیف تحكمون .بـعلاوه , براى علم و عالمان ارزش فراوان قائل است .دعوت خود را به آنان متوجه مى كند و آنان را یگانه پاسخ دهنده مثبت قرآن , به شمار مى آورد, زیرا تمامى تعالیم و دستورات خود را كه با حكمت آمـیـخـته است , صرفا براى دانشمندان قابل پذیرش مى داند, و ما یعقلها الاالعالمون .عالمان نیز , متقابلا قرآن را ارج نهاده , پیوسته آن را مورد عنایت خود قرار داده است و همسوى فطرت و عقل , از آن بهره هاى كافى برده اند و مى برند.

اینك نمونه هایى در این زمینه :

1ـ فطرت اساس دین است : در سوره روم آیه 30 چنین مى خوانیم : فـاقم وجهك للدین حنیفا فطرة اللّه التى فطرالناس علیها لا تبدیل لخلق اللّه ذلك الدین القیم و لكن اكثر الناس لا یعلمون .(بـا تـمـام وجود , خود را آماده پذیرش دین و آیینى كن كه كاملا پاك و منزه از آلودگیها و پیرایه هـاسـت و برخواسته از فطرت پاك انسانهاست كه خداوند آنان را بر چنان فطرتى آفریده و هرگز بـرآنچه خدا آفریده تغییر و تبدیلى نیست ) , كنایه از آن كه هرگونه تحریف و تبدیل در آیین الهى , برخلاف فطرت عمل كردن است .این است دین استوار الهى , گرچه بیشتر مردمان آن ناآگاهند.امام ششم , جعفر بن محمد صادق ـ علیه السلام ـ پیرامون آیه مى فرماید: فطرت الهى همانا توحید است .

امـام پنجم , محمد بن على باقر ـ علیه السلام ـ مى فرماید: شریعتى كه نوح آورد بر آن بود كه خدا را به یگانگى و اخلاص پرستش كنند , و از هرگونه شرك دورى گزینند , و این همان فطرتى است كه خداوند مردم رابر آن آفریده .هـمـچنین مى فرماید: خداوند مردمان را بر شناخت پروردگار خویش آفریده است و اگر چنین نـبـود, هـیـچ كـس نمى دانست كه پروردگارش و روزى دهنده اش كیست .حدیث معروف كل مـولـود یولد على الفطره نیز در همین زمینه وارد شده است .

امام باقر (علیه السلام) مى فرماید: یعنى على المعرفة بان اللّه خالقه .اصـل حدیث از پیغمبر اكرم ـ صلى اللّه علیه و آله و سلم ـ وارد شده است یعنى : هركس كه زاییده مى شود, بر فطرت پاك زاییده مى شود, كه همان شناخت خدا به پاكى است .علامه طباطبایى در این زمینه تحقیقى متین و فراگیر دارد(1).

2ـ حاكمیت عقل در پذیرش حق: قـرآن پـیـوسته عقل را حكم قرار داده , مردم را به پیروى از خرد, رهنمون مى سازد و به اندیشه و تفكر ترغیب مى كند.جـمـلـه افلا تعقلون (چرا نمى اندیشید) مكررا در قرآن آمده است و همچنین جمله هاى لعلكم تـعـقـلـون (باشد كه بیندیشید), لقوم یعقلون (براى مردمى كه بیندیشد), و ان كنتم تعقلون (اگر بیندیشید).قـرآن پـیـوسته عقل را حكم قرار داده , مردم را به پیروى از خرد , رهنمون مى سازد و به اندیشه و تفكر ترغیب مى كند در سوره حج , ایه 46 آمده است : افلم یسیروا فى الارض فتكون لهم قلوب یعقلون بها.(چرا در پهناى زمین به حركت در نمى آیند تا داراى عقل و اندیشه گردند.) همچنین در سوره ق ایه 50 آمده است : ان فى ذلك لذكرى لمن كان له قلب او القى السمع و هو شهید.(در این بیانات , یادآورى است براى كسانى كه داراى تعقل باشند یا گوش و هوش خود را فرا داده , حـضور به هم رسانیده باشند) یعنى خود را براى پذیرش مطالب آماده درست كرده باشند و حاضر مجلس بوده باشند.

حضرت امام على ـ علیه السلام ـ در زمینه انگیزه بعثت انبیا چنین مى گوید: و واتر الیهم انبیاه لیستادوهم میثاق فطرته , و یذكروهم منسى نعمته , و یحتجوا علیهم بالتبلیغ , و یثیروا لهم دفائن العقول ...(2).

(پیامبران را پیاپى بر مردم فرستاد تا پیمان فطرت را از آنان دریافت كند و نعمتهاى فراموش شده را یادآور شود و بر آنان حجت را تمام كند كه آنچه باید به آنان گوشزدكند, كرده باشد و نیز آنچه را كه در نهان خردشان نهفته است , برانگیزد و برملاسازد).لـذا امام صادق ـ علیه السلام ـ عقل را حجت خدا, بلكه یك حجت اصیل و پیامبر درونى انسانها به شمار مى آورد كه پیامبران به یارى آن شتافته اند.

بـه هـشـام بـن الحكم (یكى از دانشمندان و از اصحاب وى) مى فرماید: یا هشام ان للّه على الناس حـجـتـیـن : حـجـة ظـاهـره و حـجـة بـاطنة , فاما الظاهره فالرسل والانبیا والائمة , و اما الباطنة فالعقول(3).


(بـراى خـداونـد بر مردم دو حجت است , یكى برونى و دیگرى درونى , برونى انبیا و پیشوایان دین مى باشند و درونى خرد انسانها است).قـرآن كـسانى كه در حجاب ظلمت قرار گرفته و از تعقل و اندیشه دور شده اند راشدیدا نكوهش مى كند: افلا یتدبرون القرآن ام على قلوب اقفالها.

(آیا در قرآن نمى اندیشند یا آن كه بر دلهاى آنان قفلهاى غفلت زده شده است محمد / 24) جایى دیگر مى گوید: فانها لا تعمى الابصار و لكن تعمى القلوب التى فى الصدور (هـمـانا كورى و نابینایى نه آن است كه در چشمهایش فرا آید بلكه كورى و نابینایى آن است كه بر دلهاى در سینه نهفته آنان فرو آمده است ـ حج / 26).

بـالاخـره , قـرآن در تشخیص حق از باطل و شناخت راه راست از راههاى انحرافى , عقل انسانى را حكم قرار داده است تا وى چگونه بیندیشد: افمن یهدى الى الحق احق ان یتبع ام من لا یهدى الا ان یهدى فمالكم كیف تحكمون (آیـا آن كـس كه به حق رهنمون است , به پیروى سزاوارتر است یا آن كه خود راه به جایى نمى برد , مگر آن كه او را راه نمایند. شما را چه مى شود. چگونه قضاوت مى كنید.ـ یونس /35), یعنى اندیشه و خرد خود را به كار گیرد.

نـیز مى فرماید: خداوند , موقعى كه عقل را آفرید, آن را مورد آزمایش قرار داد و دستور فرمود: برو , رفـت .بـیا, آمد. آنگاه فرمود: قسم به عزت و جلال خویش , هیچ خلقى را بهتر و مورد پسندتر از تو نیافریده ام .هركس بیشتر مورد عنایت ما باشد ,كامل ترین عقلها را به او مرحمت مى كنیم .آن گاه خطاب به عقل فرمود: اما انى ایاك آمر , و ایاك انهى , و ایاك اعاقب , و ایاك اثیب (مر تو را مورد تكلیف ,امر و نهى , و عقاب و ثواب , قرار مى دهم) از همین جاست كه مساله حسن و قبح عقلى نشات مى گیرد(4).

3ـ ارزش علم در بینش دینى: قرآن , در بینش دینى یگانه ارزش را از آن دانشمندان مى داند و بس , و تلك الامثال نضربها للناس , و مـا یـعـقـلـهـا الا الـعالمون (مثلهاى پندآموز را كه براى مردم مى آوریم ,جز دانایان آن را درك نمى كنند ـ عنكبوت / 430).

یعنى : دانشمندانند كه به حقیقت و هدف آن پى مى برند و صرفا به ظاهر مثال بسنده نمى كنند.

امام صادق ـ علیه السلام ـ پیرامون آیه مى فرماید: عقل و علم به هم پیوسته اند (5).

در جاى دیگر, راسخین در علم را شایسته پى بردن به راز درونى قرآن مى داند , و مایعلم تاویله الا للّه و الراسخون فى العلم , (راسخین در علم , كسانى هستند كه سابقه علمى آنان روشن است و پیوسته درپژوهشهاى علمى خویش استوار مى باشند ـ ال عمران / 7).لذا در سوره نساء آیه 162 مى گوید: لكن الراسخون فى العلم والمومنون یومنون بما انزل الیك , (كـسـانى كه بر دانش خود استوار هستند و نیز مومنان راستین , به آنچه بر تو نازل گردیده است ایمان مى آورند).

و یرى الذین اوتوا العلم الذى انزل الیك من ربك هوالحق (دارندگان علم , بینش آن را دارند كه تشخیص دهند آنچه برتو فرو فرستاده شده حق است ـ سبا/ 6).

راسـخون در علم , كسانى هستند كه سابقه علمى آنان روشن است و پیوسته در پژوهشهاى علمى خویش استوار مى باشند در سوره فاطر آیه 35 در وصف دانشمندان چنین مى خوانیم : انما یخشى اللّه من عباده العلما (تنها دانایانند كه از خدا پروا دارند), زیرا به راز هستى پى برده اند و مبدا و معاد راباور دارند.

قرآن , از این روى , بالاترین و والاترین مقام را براى دانش و دانشمندان قائل مى باشد: یـرفـع اللّه الـذیـن آمـنـوا منكم والذین اوتوا العلم درجات , (مومنان راستین , وپویندگان علم , پیوسته , نزد پروردگار, بر درجات آنان افزوده مى شود ـ مجادله /11).

چنین است كه قرآن , دانشمندان را در ردیف فرشتگان مقرب , از شهادت دهندگان به توحید ذات جـلال و جـمال گرفته است : شهد اللّه انه لا اله الا هو والملائكه واولوا العلم ...(ال عمران / 18).

نوشته شده در چهارشنبه 18 تیر 1393 ساعت 09:25 ق.ظ توسط بهانه بودن ارزشهاى والا در قرآن |


Design By : Pichak